Behalve de mooie momenten die slechts kort beklijven zijn er ook onderdelen aan mijn werk die na een paar dagen nog in mijn hoofd zitten. Afgelopen vrijdag had ik een gesprek met een jongen die sinds een aantal weken bij ons op de opvang verblijft. In dit gesprek was hij openhartiger dan ik ooit had durven dromen, wat gemengde gevoelens bij mij tot gevolg had.

 

Deze jongen heeft al bij zijn intake aangegeven dat hij absoluut geen contact met zijn vader wil. De reden hiervan was echter onduidelijk. Wel maakte hij bij vragen hierover duidelijk dat zijn vader bepaalde dingen had gedaan waardoor zijn zoon hem nooit meer wil zien. Hij heeft al meerdere keren gezegd dat zijn vader wat hem betreft dood is. Als het ook inderdaad zo ver zou komen zou hij er ook geen verdriet van kunnen hebben.

 

Onze vraag hierbij was: wat is daar gebeurt in dat huishouden, voordat ouders scheidden, waardoor deze jongen zo pertinent anti-vader is? Afgelopen vrijdag kwam daarop een antwoord. Een antwoord dat mij schokte en deed walgen. De jongen is behalve fysiek en mentaal ook seksueel mishandeld door zijn vader. Behalve de klappen die hij kreeg als zijn gezichtsuitdrukking zijn vader niet aan stond, wilde vader hem 's avonds ook nog wel eens met een bezoekje vereren. Een bezoekje dat bij onze jongere zijn sporen flink heeft na gelaten. Zoals de jongen het zelf benoemde: 'hij stak bepaalde lichaamsdelen in lichaamsopeningen waar die niet thuis hoorden'.

Deze jongen zit as we speak volledig in de knoei met zichzelf. Een andere heftige gebeurtenis in zijn leven heeft alle ervaringen uit zijn verleden getriggerd en hij ziet dagelijks als in een film wat zijn vader hem heeft aangedaan. Bureau Jeugdzorg is hier nog niet van op de hoogte, ik ben de eerste en enige aan wie hij zijn verhaal heeft durven vertellen.

 

Hoewel dit mij trots maakt op een macabere manier ('hij heeft mij hierover in vertrouwen genomen') maakt het ook dat ik volkomen overdonderd ben. Er was niets waardoor ik dit heb kunnen zien aankomen en het verhaal van de jongen heeft mij figuurlijk neergeslagen. De brok in mijn keel zat erg hoog, waardoor ik moeite had om mijn professionele houding aan te houden. Ik moest mijzelf dwingen om door te vragen en alle pijnlijke details boven tafel te krijgen. Hoewel dit voor zowel mij als de bewuste jongere een heftige situatie was, moest ik dit doen. De waarheid moest boven tafel, hoeveel pijn en moeite dit soms ook kost.

 

Het einde van het liedje is dat er vandaag een melding is uit gegaan naar Bureau Jeugdzorg met deze bevindingen. Wat er verder mee gaat gebeuren ligt bij hen en eventueel in een later stadium bij justitie. Voor nu probeer ik op mijn werk om de jongen te steunen en met hem te zoeken naar een vorm van hulp die hem kan helpen bij het verwerken van de dingen die gebeurd zijn. Want hoewel hij het nooit zal vergeten, kan hij leren alles een plaatsje te geven. Iets wat hem hopelijk veel meer rust brengt dan hij nu heeft!

Eén van mijn grootste frustraties aan het werken in de jeugdzorg is de laksheid waarmee sommige hulpverleners menen te moeten werken. Afspraken die niet worden nagekomen, jongeren die volledig buitenspel worden gezet waar het om hun leven gaat en verzoeken die te laat worden ingediend waardoor het verblijf van een jongere niet verlengd wordt (en hij dus de dupe is van andermans tekortkoming).

 

Begrijp me goed, het niet nakomen van afspraken overkomt mij ook. Vaker dan me lief is zelfs. Het werken in een crisisopvang kan soms met recht crisis zijn: hectische dagen zijn eerder regel dan uitzondering en in het vuur van de strijd kan het voorkomen dat een ouder niet gebeld wordt of een verslag niet verstuurd. Waar ik echter probeer mijn werk zodanig te structureren dat ik steeds minder steken laat vallen, lijken sommige mensen hun ... (geef het zelf maar een naam: luiheid, laksheid, desinteresse, verstrooidheid, drukte...) tot kunst verheven te hebben.

 

Zeker op een crisisopvang is het voor de Casemanagers van Bureau Jeugdzorg van groot belang om op tijd hun zaken te regelen zodat de jongere zijn verblijf (goed) voort kan zetten. Als de jongere aan zijn eerste crisisperiode niet genoeg heeft om weer verder/terug te kunnen, moet er een officiele aanvraag ingediend worden tot verlenging. Als dit niet gebeurt staat de jongere op straat, hoe hard het ook is: voor hen tien anderen. Je zou toch verwachten dat de casemanager het belang van zijn client voorop houdt en al die belangrijke zaken en deadlines goed in de gaten houdt. Helaas is het tegendeel maar al te vaak waar...

 

Gisteren nog heb ik een jongere moeten vertellen dat zijn plaatsing niet verlengd wordt. Zijn gezinsvoogd had al een week uitstel gekregen om bepaalde zaken in orde te maken, omdat wij weten dat hij nergens anders terecht kan. De voorwaarden waren duidelijk: er kwam een verslag en als dat er niet was ging hij er uit. Vijf minuten nadat het gesprek over het (overigens niet aanwezige) verslag zou starten ging de telefoon. De voogd meldde dat zij er niet bij kon zijn vanwege een crisis waar haar aanwezigheid vereist was. Dat was veel belangrijker dan het gesprekje dat bij ons gevoerd moest worden. Op mijn tegenwerping dat ons gesprek mij ook wel belangrijk leek, aangezien het om de plaatsing van de jongere ging kreeg ik de reactie dat die jongere het verhaal zelf maar moest doen... Omdat de jongere niet gemotiveerd was en ook ouders niet akkoord gingen is in overleg met een leidinggevende besloten om de plaatsing te beeindigen.

 

De betrokken voogd was ontzettend kwaad over deze beslissing, omdat wij de afspraken niet nagekomen zouden zijn... De betreffende jongere staat per aankomende week officieel op straat, omdat hij niet bij ons kan blijven en ook in zijn netwerk niet opgevangen kan worden. Verschrikkelijk, maar that's business...

 

Wat ik maar niet kan begrijpen is dat bepaalde medewerkers binnen de jeugdzorg weten dat bureau jeugdzorg een negatief imago heeft, en dan toch nog steeds dit soort fouten maken. Fouten die ze proberen af te schuiven op een andere betrokkene, zodat hun eigen hachje gespaard wordt.

 

Gelukkig heb ik aan de andere kant ook zo veel meer positieve ervaringen. Hulpverleners die wél hun zaakjes regelen, of er in ieder geval alles aan doen om eventuele misstappen terug te nemen en recht te zetten. Mensen die gáán voor hun jongeren, omdat er niemand anders is die de zaken op dit punt voor hen kan regelen. Mensen die zelfs na werktijd nog terugkomen voor een gesprek of die door blijven bellen tot iets geregeld is, in plaats van het op te geven na vijf pogingen. Mensen die hun verantwoordelijkheid nemen als het eens een keer wel fout loopt. Mensen waar ik als beginnend professional graag een voorbeeld aan neem!

De jongeren waar ik mee werk zijn allemaal ontzettend stoer. Puberaal stoer, maar toch. Ze hebben helemaal niemand nodig (...) en hebben al helemaal geen behoefte aan adviezen of bemoeienis van mijn collega's en mij. De jongeren op mijn werk redden zichzelf, al dan niet met behulp van leeftijdsgenoten.

 

Vrijdagavond was net zo'n avond als alle anderen. Al was er één verschil: een meisje liet zien niet lekker in haar vel te zitten. Dat gebeurt niet vaak. Ze wilde niet met me in gesprek, dat gebeurt dan wel weer vaker. Omdat ze overstuur was heb ik samen met haar een uur buiten gezeten. Geen gesprek, maar wel de opening daartoe. Zij had de regie volledig in handen.

 

Toen ik na een uur gekoukleum bij mezelf dacht 'Boei, dit gaat hem niet meer worden' en op stond om naar binnen te gaan gebeurde het. Wat woorden achter mij, zo zacht uitgesproken dat de anderen het niet konden horen maar duidelijk genoeg om te weten dat ze het tegen mij had. 'Dank je wel, dat je hier zo lang bij me gezeten hebt en dat ik niet hoefde te praten'.

 

Mooi momentje!

In een ideale wereld zouden alle kinderen veilig en in goede harmonie bij hun ouders thuis kunnen wonen. Er zou geen kind geslagen of verwaarloosd worden en ouders zouden er op toezien dat hun kind zich op een goede manier kan ontwikkelen. In dat geval zou ik geen (of een andere) baan hebben. Helaas is onze wereld niet de ideale en werk ik 32u per week om een alternatieve veilige en stabiele leefomgeving te creeëren die een andere is dan wanneer de jongeren nog bij hun ouders zouden zijn.

De kamers van de jongeren lijken niet op hun eigen kamer en zullen dat ook nooit gaan doen omdat die nieuwe slaapkamer nu eenmaal niet thuis is. Daarbij hebben ze ook niet genoeg tijd om hun kamer in te richten zoals zij dat graag zouden willen, omdat ze op een crisisopvang verblijven en bij wijze van spreken elke dag weer kunnen verhuizen (ofwel terug naar huis, een volgende opvang of een vervolgplek). Veel jongeren vinden dit verschrikkelijk. Er is niets wat hen aan thuis doet denken, ondanks al onze pogingen om een gevoel van huiselijkheid op te roepen.

Er zijn ook jongeren die het prettig vinden om in een compleet nieuwe omgeving te komen. Die het fijn vinden dat er niets is wat hen aan thuis doet denken. Voor veel van deze jongeren is de crisisopvang ondanks alle hectiek en drukte een verademing. Misschien wel voor het eerst wordt er aan hen gevraagd hoe het op school/werk was en er wordt naar hun antwoorden en verhalen geluisterd. Ze worden serieus genomen als ze down zijn en er wordt serieus advies gegeven hoe ze met lastige situaties om kunnen gaan. Als ze over de schreef zijn gegaan krijgen ze een redelijke (al denken ze daar op dat moment vaak anders over) sanctie en als die sanctie is uitgezeten is het ook klaar. Fouten worden niet eindeloos herhaald en herkauwd: gebeurd is gebeurd, we gaan verder waar we gebleven waren.

De derde groep die op de crisisopvang binnenkomt is de zelfstandige groep. Zij benaderen hun plaatsing heel zakelijk: zij wonen er tijdelijk en na een bepaalde periode gaan ze verder. Wat dat 'verder' is verschilt per persoon. Deze jongeren hebben een duidelijk doel voor ogen en regelen dat dit doel snel bereikt wordt. Zij mengen zich weinig onder hun groepsgenoten en trekken hun eigen plan, binnen de grenzen van de opvang waar ze verblijven. Hun kamers worden karig versierd met posters en fotoos, ze zijn er tenslotte tijdelijk en willen zich niet hechten aan een plek waar ze na een aantal weken weer vertrekken.

 

Elke jongere heeft zijn eigen doel, instelling en problemen. Als team proberen wij zo veel mogelijk in te spelen op de behoefte die een jongere heeft. Jongeren die het moelijk vinden om aansluiting te vinden op de groep introduceren wij en betrekken we bij activiteiten. Jongeren die veel met hun groepsgenoten praten proberen wij te remmen om te voorkomen dat zij de hulpverlener van hun groepsgenoten worden en daardoor hun eigen 'rugzak' niet leeg kunnen ruimen. Jongeren die zelfstandig zijn krijgen de kans deze eigenschap te laten zien en krijgen veel vrijheid, jongeren die moeite hebben zich aan afspraken te houden begeleiden we zodat zij uiteindelijk ook verantwoord gebruik kunnen maken van hun vrijheden.

 

Iedereen is anders en heeft zijn eigen behoeften. Als jeugdhulpverlener probeer je hier zo goed mogelijk op in te spelen zodat elke jongere zich kan ontwikkelen op de manier die bij hem past. Elke stap die een jongere zet wordt gevierd als prestatie, elke stap terug wordt besproken en gebruikt om weer twee passen vooruit te zetten. Alle jongeren die onze opvang verlaten zijn een prestatie: zij hebben veel geleerd en doen weer een stapje vooruit richting volwassenheid, of dat nu bij hun ouders of een andere plek is. Voor al die successen doe ik het, trots als ik ben op elke jongere die gegroeid is en die ik een stukje heb kunnen begeleiden en meemaken op de weg vooruit.